UIT HET PROEFSCHRIFT / ARTIKEL 06
Wat het proefschrift laat zien en wat nog openstaat
Een proefschrift vormt een vertrekpunt voor verder onderzoek. De betekenis ervan wordt duidelijker wanneer bevindingen, interpretaties en openstaande vragen van elkaar worden onderscheiden.
De kern van het onderzoek
Mijn proefschrift uit 2018 onderzocht de motiverende arbeidssituatie bij ondersteunende stafafdelingen van gemeenten en waterschappen. Een enquête met 151 respondenten werd gecombineerd met praktijkonderzoek bij de gemeente Utrecht en het Hoogheemraadschap van Delfland.
De centrale gedachte was dat persoonlijke motieven en de werksituatie in samenhang moeten worden bekeken. Daarnaast werd onderzocht hoe een workshop medewerkers kon helpen hun ervaringen te bespreken en verbeteringen te formuleren. Het onderzoek had daarmee zowel een verklarende als een ontwerpgerichte ambitie.
Drie bevindingen die verder onderzoek verdienen
Ten eerste kwam het eigen vakgebied naar voren als een relevante reden om bij een publieke organisatie te werken. De publieke taak bleef eveneens van betekenis. De uitkomsten geven geen grond om beide motieven als een eenvoudige tegenstelling te behandelen.
Ten tweede hingen werkkenmerken, waaronder functieontwerp en groeimogelijkheden, samen met bepaalde uitkomstmaten. Die patronen onderstrepen waarom de inrichting van werk aandacht verdient. Ten derde boden de workshops ruimte voor gezamenlijke betekenisgeving. Verbondenheid met collega’s en de stap van inzicht naar concrete actie kregen daarin nadruk.
De grenzen van de gegevens
De enquête berust op zelfrapportage en is grotendeels een momentopname. Samenhang tussen beoordelingen bewijst daardoor geen oorzakelijke invloed. Ook zelfgerapporteerd functioneren moet worden onderscheiden van onafhankelijk gemeten prestaties.
De workshops betreffen twee praktijksituaties. Positieve ervaringen en actievoornemens zijn relevant voor de ontwikkeling van de methode, maar leveren geen sluitend bewijs voor een duurzaam motivatieverhogend effect. Verder mogen bevindingen bij ondersteunende professionals niet zonder toetsing naar andere beroepsgroepen worden uitgebreid.
Nauwkeuriger formuleren maakt kennis sterker
Bij het opnieuw ontsluiten van de dissertatie verdient de formulering over PSM bijzondere aandacht. De correlatietabel bevat zwakke positieve verbanden met baantevredenheid en functioneren. Dat in de uitgebreidere modellen geen significante zelfstandige bijdrage is aangetoond, betekent niet dat er in het onderzoek helemaal geen positieve samenhang was.
Hetzelfde geldt voor leiderschap. Een patroon dat verenigbaar is met een indirect verband, is nog geen bewezen mechanisme. Deze precisering verkleint de waarde van de oorspronkelijke vragen niet. Zij maakt duidelijk welke vervolgstappen nodig zijn om die vragen beter te beantwoorden.
Een agenda voor de volgende fase
De volgende fase begint met het zorgvuldig ontwikkelen en toetsen van de nieuwe vragenlijst. Daarna kan een vergelijking tussen rapportage alleen en rapportage met begeleide werkverbetering de toegevoegde waarde van de aanpak onderzoeken. Herhaalde metingen en registratie van de uitvoering maken het mogelijk verandering beter te interpreteren.
PSM kan daarbij als mogelijke verklarende factor worden onderzocht, met een passend gevalideerd instrument. Nieuwe gegevens moeten kunnen bevestigen, nuanceren of tegenspreken wat eerder werd verondersteld. Dat is de basis voor een onderzoeksprogramma dat zowel organisaties als de wetenschap verder helpt.