Vakmanschap en publieke motivatie kunnen samengaan

Een herkenbare vraag in de bedrijfsvoering

Een financieel adviseur wil een betrouwbare begroting opleveren. Een ICT-medewerker wil dat systemen beschikbaar zijn. Een HR-professional wil dat personeelsbesluiten zorgvuldig worden genomen. Hun bijdrage aan de publieke taak is vaak indirect. Betekent dit dat maatschappelijke motivatie voor hen weinig betekenis heeft? Dat was een van de vragen achter mijn proefschrift uit 2018, Motiverende Arbeidssituatie bij gemeenten en waterschappen. Het onderzoek richtte zich op medewerkers van ondersteunende stafafdelingen.

Wat de enquête liet zien

In de enquête met 151 respondenten koos 37,7 procent het eigen vakgebied als voornaamste reden om bij een gemeente of waterschap te werken. Dienstbaarheid aan de publieke taak werd door 32,5 procent gekozen. Dit zijn beschrijvende percentages uit deze onderzoeksgroep. Ze tonen geen algemeen geldende rangorde tussen vakmanschap en publieke motivatie.

Bij een afzonderlijke stelling waarin ondersteunende werkzaamheden rechtstreeks tegenover de publieke taak werden geplaatst, bedroeg het gemiddelde precies 3,00 op een vijfpuntsschaal. De groep antwoordde gemiddeld neutraal. Dat is een belangrijke aanvulling op het beeld dat het eigen vakgebied zonder meer zou overheersen.

Waarom de nuance ertoe doet

Public Service Motivation, afgekort PSM, betreft de motivatie om bij te dragen aan het publieke belang. In de oorspronkelijke correlatietabel hing PSM zwak positief samen met baantevredenheid en zelfgerapporteerd functioneren: respectievelijk r = 0,188 en r = 0,181. In de uitgebreidere regressiemodellen was geen statistisch significante zelfstandige bijdrage van PSM aangetoond.

Dat verschil betekent niet dat publieke motivatie afwezig of onbelangrijk is. Een eenvoudige samenhang en een bijdrage nadat andere kenmerken zijn meegenomen beantwoorden verschillende vragen. Bovendien gaat het om zelfrapportages op één meetmoment, waarmee geen oorzakelijk effect kan worden vastgesteld.

Een bruikbare vraag voor het team

Vraag medewerkers welke professionele kwaliteit zij willen leveren en voor wie die kwaliteit uiteindelijk verschil maakt. Zo hoeft een gesprek niet te beginnen met een keuze tussen het vak en de publieke zaak. Een concreet voorbeeld is de verbinding tussen een zorgvuldige salarisadministratie en de continuïteit van de dienstverlening. Dit is een praktische gespreksaanpak, geen bewezen uitkomst van het onderzoek.

De volgende onderzoeksvraag

In vervolgonderzoek wil ik preciezer onderscheiden wat iemand persoonlijk belangrijk vindt en in hoeverre de organisatie die bijdrage mogelijk maakt. De toetsbare vraag is dan of de aansluiting tussen maatschappelijke oriëntatie, vakmanschap en de werksituatie samenhangt met motivatie, en of gerichte werkverbetering die aansluiting kan versterken.