UIT HET PROEFSCHRIFT / ARTIKEL 02
De werksituatie als vertrekpunt voor motivatie
Een gesprek over motivatie wordt concreter wanneer het gaat over de mogelijkheden om goed werk te leveren. Welke taken, ondersteuning en ontwikkelmogelijkheden heeft een medewerker daadwerkelijk?
Van een persoonlijk oordeel naar een onderzoeksvraag
De uitspraak dat een medewerker ongemotiveerd is, vertelt nog weinig over wat er in het werk gebeurt. Iemand kan het vak belangrijk vinden en tegelijkertijd vastlopen op onduidelijke besluiten, beperkte ontwikkelmogelijkheden of een taak die weinig ruimte biedt om deskundigheid te gebruiken. Mijn proefschrift uit 2018 onderzocht daarom de motiverende arbeidssituatie bij ondersteunende afdelingen van gemeenten en waterschappen.
Het vertrekpunt was de ervaren verhouding tussen persoonlijke waarden, interesses en motieven enerzijds, en activiteiten binnen de organisatie anderzijds. Die benadering maakt het mogelijk om naast de persoon ook het werk te onderzoeken.
Wat uit de analyses naar voren kwam
De enquête telde 151 respondenten. In de regressiemodellen waren functieontwerp en groeimogelijkheden positief verbonden met baantevredenheid. In het uitgebreidere model bedroegen de gestandaardiseerde coëfficiënten respectievelijk 0,39 en 0,28. Deze uitkomsten ondersteunen de relevantie van werkkenmerken binnen deze onderzoeksgroep.
Dezelfde kenmerken hingen niet op dezelfde wijze met alle uitkomsten samen. Baantevredenheid, zelfgerapporteerd functioneren en het rapportcijfer voor motivatie zijn verschillende uitkomstmaten. Een conclusie over de ene maat mag daarom niet zonder meer naar de andere worden vertaald.
Samenhang is een aanwijzing
De enquêtegegevens zijn op één meetmoment verzameld. Daardoor blijft bijvoorbeeld mogelijk dat tevreden medewerkers hun ontwikkelmogelijkheden gunstiger beoordelen. Ook kunnen andere kenmerken beide beoordelingen beïnvloeden. Een regressiemodel neemt een deel van de samenhang tussen variabelen mee, maar lost dit probleem niet op.
De bevindingen geven dus aanknopingspunten voor het onderzoeken van werkverbetering. Ze bewijzen niet dat een bepaalde aanpassing automatisch tot meer motivatie leidt. Het is ook niet vastgesteld dat de onderzochte ondersteunende professionals representatief zijn voor alle werknemers.
Vertalen naar een concreet werkprobleem
Een team kan beginnen met één terugkerende situatie waarin goed werk moeilijk uitvoerbaar is. Beschrijf welke taak moet worden uitgevoerd, welke beslissing nodig is en wie die beslissing kan nemen. Onderzoek vervolgens welke aanpassing binnen de invloedssfeer van het team of de leidinggevende ligt.
Stel bijvoorbeeld dat complexe vragen blijven liggen omdat onduidelijk is wie bevoegd is om af te wijken van een standaardprocedure. Een mogelijk experiment is een expliciete beslisafspraak. Registreer vervolgens of vragen sneller worden afgehandeld en hoe medewerkers de regelruimte ervaren. Dit voorbeeld is een voorgestelde toepassing, geen casusuitkomst uit de dissertatie.
Wat vervolgonderzoek moet toevoegen
Nieuwe studies moeten werkkenmerken en motivatie op meerdere momenten meten en veranderingen zorgvuldig vergelijken. Zo kan worden onderzocht welke aanpassingen uitvoerbaar zijn en of zij worden gevolgd door een verschil in motivatie. Het oorspronkelijke onderzoek biedt daarvoor een inhoudelijk vertrekpunt.